Category: Articles (page 1 of 5)

છલનાયક – નીલેશ રૂપાપરા

ખલનાયક સાથે શબ્દરમત કરીને બનાવેલું શીર્ષક છલનાયક. ચબરાકિયાં નામવાળી નવલકથા વાંચવામાં એક જોખમ ખરું; રખે પુસ્તકની સામગ્રી પણ માત્ર સ્માર્ટ, રમતિયાળ હોય અને ઊંડાણનો સદંતર અભાવ હોય તો છેતરાયાનો ભાવ આવ્યા વિના ન રહે. માત્ર ‘પલ્પ’ લખવામાં કે વાંચવામાં કંઈ ખોટું નથી પણ જયારે જિંદગીમાં માત્ર બસ્સો – ત્રણસો પુસ્તકો જ વાંચી શકાય એમ હોય ત્યારે મારી પહેલી પસંદગી એ તરફ નહિ ઢળે. એટલે જ જયારે આ કથા છાપાંમાં હપ્તાવાર આવતી ત્યારે મેં નહોતી વાંચી. પરંતુ નીલેશને મળ્યા પછી અને તેમની વાર્તાકળા વિશેની ઊંડી સમજ વિષે જાણીને મેં આ જોખમ લઈ જ નાખ્યું. Continue reading

સમયદ્વીપ – ભગવતીકુમાર શર્મા

ભગવતીકુમાર શર્માએ તેમની નવલકથા સમયદ્વીપના નાયક નીલકંઠને એક એવા એકલાઅટૂલા દ્વીપ પર લઇ જઈને મૂકી દીધો છે કે એક વાચક તરીકે હું મારો કાંઠો છોડીને એ દ્વીપ સુધી પહોંચી જ ન શક્યો Continue reading

ચાર પ્રવાસિકાઓ – ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયો ૬

(આકાશવાણીના મુંબઈ કેન્દ્ર પરથી પ્રસારિત થતા યુવવાણી કાર્યક્રમ અંતર્ગત મારું છઠ્ઠું પ્રવાસ વર્ણન જે ૨૧ મે, ૨૦૧૭ના રોજ પ્રસારિત થયું હતું)

પ્રવાસ કરવો અને પ્રવાસ વર્ણન લખવા એ મારું પ્રિય કામ છે. અને અહી આકાશવાણી પરથી એનું પઠન કરવામાં પણ મોજ પડે છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વખતથી પ્રવાસ વર્ણનો લખ્યા બાદ મને એવું લાગી રહ્યું હતું કે તમારા આખા પ્રવાસ વિષે સળંગ વાત કરવામાં અમુક બારીક વાતો કે નાજુક – નમણી ક્ષણોને યોગ્ય ન્યાય નથી આપી શકાતો. મને થયું કે આવી નાની છતાં સુરેખ ઘટનાઓ વિષે અલગથી લખવું જોઈએ. ભલે એમાંથી આખું પ્રવાસ વર્ણન ન બને તો આ લઘુ પ્રવાસ વર્ણનો કે પેટા પ્રવાસ વર્ણનોનું મહત્વ કઈ ઓછું ન આંકી શકાય. જો પ્રવાસ વર્ણનને આપણે નવલકથા સાથે સરખાવીએ તો આ લઘુ પ્રવાસ વર્ણનોને ટૂંકી વાર્તા કે નવલિકા ગણી શકાય. આ નવી શૈલીને પ્રવાસિકા કહી શકાય. આજે હું આવી જ ચાર પ્રવાસીકાઓ લઈને આવ્યો છું. જેમાંની બે ઘરથી ખાસ દુર નથી — એટલે કે મુંબઈની આસપાસ કે મહારાષ્ટ્રમાં જ આકાર પામી છે જ્યારે અન્ય બે નાં સ્થળ ભારતના છેટ બીજા છેવાડે છે. Continue reading

નોર્થ પોલ – જીતેશ દોંગા (ઈ-બુક)

નોંધ: તાજેતરમાં એક યુવા ગુજરાતી લેખક જીતેશ દોંગાએ એની નવલકથા મફતમાં ઈ-બુક તરીકે આપી દીધી કે જેથી તેનો વાચક વર્ગ વધે. મારી તેની સાથે છેલ્લે વાત થઇ ત્યારે એક અઠવાડિયાની અંદર અંદર પાંચ હજાર ડાઉનલોડ થઇ હતી અને એ ઉપરાંત પણ અનેક લોકો વ્હોટ્સએપ પર શેર કરી રહ્યા હતા. આ પગલું સારું-ખરાબ, સાચું-ખોટું કે કેવું છે એ તો સમય જ કહેશે પણ એ નોંધનીય ચોક્કસ છે અને એટલે જ મેં આ લખ્યું છે. તમે ચાહો તો એની ઈ-બુક એની વેબસાઈટ પરથી ડાઉનલોડ કરીને વાંચી શકો છો (એટ યોર ઓવ્ન રિસ્ક!)

Continue reading

ટાગોરની ‘ઘરે બાહિરે’ – અનુવાદક: નગીનદાસ પારેખ

સારા સાહિત્યનું એક ખાસ લક્ષણ છે કે એ તમારા મોમાં આંગળાં નાખીને પ્રતિક્રિયા કઢાવી જાય. એમાય લેખક જ્યારે ટાગોર હોય ત્યારે તો ખાસ. આટલા મોટા ગજાના સાહિત્યકારને આ પહેલા મેં કદી નથી વાંચ્યા અને એટલે જ પુસ્તક શરુ કરતી વખતે મને એક જાતનું અભિમાન આવી ગયું હતું. ઉપરાંત એક આછો ભય પણ હતો કે ક્યાંક એમનું લખાણ અતિ ગંભીર અને શુષ્ક તો નહિ હોય ને? જો કે મારો ભય પ્રસ્તાવના પછી અને પહેલું પ્રકરણ શરુ થવાની વચ્ચે એક પાનું આવે છે એ વાંચતા જ ઓસરી ગયો. આ પાના ધારાઓના પ્રતિનિધિ છે એવું કદાચ અનુવાદક ચીંધવા માંગે છે. એ શેના વિષે છે એ કહું તે પહેલા પુસ્તક શેના વિષે છે એ —

Continue reading

બે પ્રથમ વાર્તાસંગ્રહ ભાગ ૨ – મહોતું (રામ મોરી)

આ પુસ્તક વાંચતી વખતે એક સમય એવો આવ્યો (બળતરા વાર્તા વાંચ્યા પછી) કે જ્યારે વાર્તાનું સત્ય મારી માટે અસહ્ય થઇ પડ્યું. અને ખાસ તો એટલા માટે કે મને ખબર હતી કે આ માત્ર વાર્તાનું સત્ય નથી પણ વાસ્તવની ખુબ નજીકની વાત છે. મેં રામને તરત મેસેજ કર્યો કે ભાઈ શું બાકીની વાર્તાઓ પણ આવી જ છે તો હું વાંચું જ નહિ. બલ્કે મારાથી વાંચી શકાશે જ નહિ. ખેર, પછી તો રામે મને સાંત્વના આપી અને બાંહેધરી પણ આપી કે બાકીની વાર્તાઓ આટલી નિર્મમ નથી. છતાંય ચૌદમાંથી બે કે ત્રણ સિવાય બધી જ કઠોર તો છે જ. દરેક વાર્તા ચાલુ કરવા પહેલા મને એક જાતની બીક લાગતી કે આ વાર્તા ક્યાંક એટલી બધી હચમચાવી ન જાય કે એમાંથી બહાર ન નીકળી શકાય. દરેક વાર્તા ચાલુ કરતા પહેલા જંગ પર જતો હોઉં કે લાગણીઓનું મેરેથોન ભાગવાનું હોય એવું લાગતું તોયે મન મક્કમ કરીને મેં એ વાંચી. અને ભલે ઉદાસ થયો હોઉં પણ નિરાશ નથી થયો.

Continue reading

બે પ્રથમ વાર્તાસંગ્રહ ભાગ ૧ – ડિવોર્સ @ લવ ડોટ કોમ (કિશોર પટેલ)

વાત કરવી છે બે વાર્તાસંગ્રહ વિશે. એક કિશોર પટેલનો ‘ડિવોર્સ @ લવ ડોટ કોમ’ અને બીજો રામ મોરીનો ‘મહોતું’. બંનેમાં ચૌદ ચૌદ વાર્તાઓ છે. બંનેમાં અમુક ગ્રામ્ય અને અમુક શહેરી વાતાવરણમાં આકાર લેતી વાર્તાઓ છે. તમે મોટેભાગે કોઈ લેખકની વાર્તા દ્વારા એમનો પરિચય કેળવતા હો પણ આ બે લેખકોને હું ‘વાર્તા રે વાર્તા’ થકી પહેલાં મળ્યો અને પછી એમની વાર્તાઓ વાંચી. બસ આ સિવાય બંને પુસ્તકોમાં કોઈ સામ્ય નથી.

Continue reading

ધીરુબેન પટેલની આગંતુક

“ભરી મહેફિલમાં બહારના અંધકારમાંથી એક બારીએથી એક પંખી આવ્યું અને બીજી બારીએથી ઊડી ગયું. બસ એટલા સમયની આ વાત છે”

આઠ – દસ વર્ષ કે એથી પણ વધુ સમય પહેલાં જોયેલા એક નાટકની આ ટેગલાઇન હજુ પણ યાદ છે. ઇમેજ પ્રકાશને ધીરુબેન પટેલની નવલકથા ‘આગંતુક’ નાં વિમોચન માટે ખાસ આ નાટક રજુ કર્યું હતુ અને ભાઈદાસ ખાતે મફત પ્રયોગ રાખ્યો હતો. પ્રોટેગોનિસ્ટ ઈશાનનાં પાત્રમાં ચિરાગ વોરાનો સબળ અભિનય અને ટેગલાઇન આ બે હંમેશ માટે મારી સાથે રહી ગયા. અન્ય કલાકર કે દિગ્દર્શક કોણ હતુ એ યાદ નથી. એ નાટકના બીજા પ્રયોગો થયા કે નહીં એ પણ ખ્યાલ નથી. પરંતુ આ નાટકને લીધે ધીરુબેન પટેલ નામનાં કોઈ એક લેખિકા છે એટલી ખબર પડી હતી. તેમણે નાટક પહેલાંના ભાષણમાં કહ્યુ કે તેઓ નાનપણમાં રોજનું એક પુસ્તક વાંચી કાઢતા. તેમની વાતો અને આગંતુક જોયાની અસર… અભિભૂત થઈ ગયો હતો હું!

Continue reading

મેં ન હન્યતે વાંચી ત્યારે / When I read ‘N Hanyate’ (It does not die)!

મેં છેલ્લા દસ વર્ષમાં માત્ર પચાસેક પુસ્તકો વાંચ્યા છે. એટલે કે વર્ષનાં સરેરાશ પાંચ પુસ્તકો. જો આ જ દરે વાંચું તો અને એંશી વર્ષનું જીવન મળે તો પણ બસ્સો અઢીસોથી વધારે પુસ્તકો વાંચવા નહીં પામું. આ વિચારને લઇને નક્કી કર્યું કે હવેથી એવું જ વાંચવું કે જે સમયની કસોટીમાં ખરું ઉતર્યું હોય, જેની શ્રેષ્ઠમાં ગણના થતી હોય, જે અમુક વિશ્વસનીય લોકોએ ખાસ વાંચવા કહ્યુ હોય.

Continue reading

2016 – પ્રવાસનું સરવૈયું : ભાગ ૧ (ગુજરાતી)

છેલ્લા બે વર્ષથી આ બ્લોગનો શિરસ્તો ચાલતો આવ્યો છે કે વરસને અંતે આખા વરસમાં મેં કે અન્ય મિત્રોએ કરેલા પ્રવાસના લેખાજોખા કાઢીએ અને એમાંથી જે કઈ વિશેષ હોય એ અહી મુકીએ. ૨૦૧૬ એની પહેલાના બે વર્ષોના પ્રમાણમાં થોડું ઓછું પ્રવાસમય રહ્યું છે. પ્રવાસના ભાગનો સમય મારા નવા પ્રેમપ્રકરણો (લેખન, ‘મુંબઈ ગુજરાતી’)એ લઇ લીધો છે અને એને લીધે પ્રવાસની વ્યાખ્યા પણ થોડી બહોળી થઇ છે. શરુ શરુમાં જે રઝળપાટ માત્ર વનપ્રદેશ પુરતી સીમિત હતી એ હવે મનપ્રદેશમાં વિસ્તરી રહી છે. અને એને પણ હું પ્રવાસ જ ગણું છું. ગયા વર્ષ સુધી અંગ્રેજીમાં લખાતા આ લેખ, આ વર્ષે ગુજરાતી – અંગ્રેજી બંનેમાં લખવાનો ઈરાદો છે. પહેલો ભાગ ગુજરાતીમાં અને બીજો ભાગ અંગ્રેજીમાં. તો શરુ કરીએ પહેલો ભાગ… Continue reading

Older posts

© 2017 રઝળપાટ

Theme by Anders NorenUp ↑