Category: Articles (page 1 of 5)

ચાર પ્રવાસિકાઓ – ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયો ૬

(આકાશવાણીના મુંબઈ કેન્દ્ર પરથી પ્રસારિત થતા યુવવાણી કાર્યક્રમ અંતર્ગત મારું છઠ્ઠું પ્રવાસ વર્ણન જે ૨૧ મે, ૨૦૧૭ના રોજ પ્રસારિત થયું હતું)

પ્રવાસ કરવો અને પ્રવાસ વર્ણન લખવા એ મારું પ્રિય કામ છે. અને અહી આકાશવાણી પરથી એનું પઠન કરવામાં પણ મોજ પડે છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વખતથી પ્રવાસ વર્ણનો લખ્યા બાદ મને એવું લાગી રહ્યું હતું કે તમારા આખા પ્રવાસ વિષે સળંગ વાત કરવામાં અમુક બારીક વાતો કે નાજુક – નમણી ક્ષણોને યોગ્ય ન્યાય નથી આપી શકાતો. મને થયું કે આવી નાની છતાં સુરેખ ઘટનાઓ વિષે અલગથી લખવું જોઈએ. ભલે એમાંથી આખું પ્રવાસ વર્ણન ન બને તો આ લઘુ પ્રવાસ વર્ણનો કે પેટા પ્રવાસ વર્ણનોનું મહત્વ કઈ ઓછું ન આંકી શકાય. જો પ્રવાસ વર્ણનને આપણે નવલકથા સાથે સરખાવીએ તો આ લઘુ પ્રવાસ વર્ણનોને ટૂંકી વાર્તા કે નવલિકા ગણી શકાય. આ નવી શૈલીને પ્રવાસિકા કહી શકાય. આજે હું આવી જ ચાર પ્રવાસીકાઓ લઈને આવ્યો છું. જેમાંની બે ઘરથી ખાસ દુર નથી — એટલે કે મુંબઈની આસપાસ કે મહારાષ્ટ્રમાં જ આકાર પામી છે જ્યારે અન્ય બે નાં સ્થળ ભારતના છેટ બીજા છેવાડે છે. Continue reading

નોર્થ પોલ – જીતેશ દોંગા (ઈ-બુક)

નોંધ: તાજેતરમાં એક યુવા ગુજરાતી લેખક જીતેશ દોંગાએ એની નવલકથા મફતમાં ઈ-બુક તરીકે આપી દીધી કે જેથી તેનો વાચક વર્ગ વધે. મારી તેની સાથે છેલ્લે વાત થઇ ત્યારે એક અઠવાડિયાની અંદર અંદર પાંચ હજાર ડાઉનલોડ થઇ હતી અને એ ઉપરાંત પણ અનેક લોકો વ્હોટ્સએપ પર શેર કરી રહ્યા હતા. આ પગલું સારું-ખરાબ, સાચું-ખોટું કે કેવું છે એ તો સમય જ કહેશે પણ એ નોંધનીય ચોક્કસ છે અને એટલે જ મેં આ લખ્યું છે. તમે ચાહો તો એની ઈ-બુક એની વેબસાઈટ પરથી ડાઉનલોડ કરીને વાંચી શકો છો (એટ યોર ઓવ્ન રિસ્ક!)

Continue reading

ટાગોરની ‘ઘરે બાહિરે’ – અનુવાદક: નગીનદાસ પારેખ

સારા સાહિત્યનું એક ખાસ લક્ષણ છે કે એ તમારા મોમાં આંગળાં નાખીને પ્રતિક્રિયા કઢાવી જાય. એમાય લેખક જ્યારે ટાગોર હોય ત્યારે તો ખાસ. આટલા મોટા ગજાના સાહિત્યકારને આ પહેલા મેં કદી નથી વાંચ્યા અને એટલે જ પુસ્તક શરુ કરતી વખતે મને એક જાતનું અભિમાન આવી ગયું હતું. ઉપરાંત એક આછો ભય પણ હતો કે ક્યાંક એમનું લખાણ અતિ ગંભીર અને શુષ્ક તો નહિ હોય ને? જો કે મારો ભય પ્રસ્તાવના પછી અને પહેલું પ્રકરણ શરુ થવાની વચ્ચે એક પાનું આવે છે એ વાંચતા જ ઓસરી ગયો. આ પાના ધારાઓના પ્રતિનિધિ છે એવું કદાચ અનુવાદક ચીંધવા માંગે છે. એ શેના વિષે છે એ કહું તે પહેલા પુસ્તક શેના વિષે છે એ —

Continue reading

બે પ્રથમ વાર્તાસંગ્રહ ભાગ ૨ – મહોતું (રામ મોરી)

આ પુસ્તક વાંચતી વખતે એક સમય એવો આવ્યો (બળતરા વાર્તા વાંચ્યા પછી) કે જ્યારે વાર્તાનું સત્ય મારી માટે અસહ્ય થઇ પડ્યું. અને ખાસ તો એટલા માટે કે મને ખબર હતી કે આ માત્ર વાર્તાનું સત્ય નથી પણ વાસ્તવની ખુબ નજીકની વાત છે. મેં રામને તરત મેસેજ કર્યો કે ભાઈ શું બાકીની વાર્તાઓ પણ આવી જ છે તો હું વાંચું જ નહિ. બલ્કે મારાથી વાંચી શકાશે જ નહિ. ખેર, પછી તો રામે મને સાંત્વના આપી અને બાંહેધરી પણ આપી કે બાકીની વાર્તાઓ આટલી નિર્મમ નથી. છતાંય ચૌદમાંથી બે કે ત્રણ સિવાય બધી જ કઠોર તો છે જ. દરેક વાર્તા ચાલુ કરવા પહેલા મને એક જાતની બીક લાગતી કે આ વાર્તા ક્યાંક એટલી બધી હચમચાવી ન જાય કે એમાંથી બહાર ન નીકળી શકાય. દરેક વાર્તા ચાલુ કરતા પહેલા જંગ પર જતો હોઉં કે લાગણીઓનું મેરેથોન ભાગવાનું હોય એવું લાગતું તોયે મન મક્કમ કરીને મેં એ વાંચી. અને ભલે ઉદાસ થયો હોઉં પણ નિરાશ નથી થયો.

Continue reading

બે પ્રથમ વાર્તાસંગ્રહ ભાગ ૧ – ડિવોર્સ @ લવ ડોટ કોમ (કિશોર પટેલ)

વાત કરવી છે બે વાર્તાસંગ્રહ વિશે. એક કિશોર પટેલનો ‘ડિવોર્સ @ લવ ડોટ કોમ’ અને બીજો રામ મોરીનો ‘મહોતું’. બંનેમાં ચૌદ ચૌદ વાર્તાઓ છે. બંનેમાં અમુક ગ્રામ્ય અને અમુક શહેરી વાતાવરણમાં આકાર લેતી વાર્તાઓ છે. તમે મોટેભાગે કોઈ લેખકની વાર્તા દ્વારા એમનો પરિચય કેળવતા હો પણ આ બે લેખકોને હું ‘વાર્તા રે વાર્તા’ થકી પહેલાં મળ્યો અને પછી એમની વાર્તાઓ વાંચી. બસ આ સિવાય બંને પુસ્તકોમાં કોઈ સામ્ય નથી.

Continue reading

ધીરુબેન પટેલની આગંતુક

“ભરી મહેફિલમાં બહારના અંધકારમાંથી એક બારીએથી એક પંખી આવ્યું અને બીજી બારીએથી ઊડી ગયું. બસ એટલા સમયની આ વાત છે”

આઠ – દસ વર્ષ કે એથી પણ વધુ સમય પહેલાં જોયેલા એક નાટકની આ ટેગલાઇન હજુ પણ યાદ છે. ઇમેજ પ્રકાશને ધીરુબેન પટેલની નવલકથા ‘આગંતુક’ નાં વિમોચન માટે ખાસ આ નાટક રજુ કર્યું હતુ અને ભાઈદાસ ખાતે મફત પ્રયોગ રાખ્યો હતો. પ્રોટેગોનિસ્ટ ઈશાનનાં પાત્રમાં ચિરાગ વોરાનો સબળ અભિનય અને ટેગલાઇન આ બે હંમેશ માટે મારી સાથે રહી ગયા. અન્ય કલાકર કે દિગ્દર્શક કોણ હતુ એ યાદ નથી. એ નાટકના બીજા પ્રયોગો થયા કે નહીં એ પણ ખ્યાલ નથી. પરંતુ આ નાટકને લીધે ધીરુબેન પટેલ નામનાં કોઈ એક લેખિકા છે એટલી ખબર પડી હતી. તેમણે નાટક પહેલાંના ભાષણમાં કહ્યુ કે તેઓ નાનપણમાં રોજનું એક પુસ્તક વાંચી કાઢતા. તેમની વાતો અને આગંતુક જોયાની અસર… અભિભૂત થઈ ગયો હતો હું!

Continue reading

મેં ન હન્યતે વાંચી ત્યારે / When I read ‘N Hanyate’ (It does not die)!

મેં છેલ્લા દસ વર્ષમાં માત્ર પચાસેક પુસ્તકો વાંચ્યા છે. એટલે કે વર્ષનાં સરેરાશ પાંચ પુસ્તકો. જો આ જ દરે વાંચું તો અને એંશી વર્ષનું જીવન મળે તો પણ બસ્સો અઢીસોથી વધારે પુસ્તકો વાંચવા નહીં પામું. આ વિચારને લઇને નક્કી કર્યું કે હવેથી એવું જ વાંચવું કે જે સમયની કસોટીમાં ખરું ઉતર્યું હોય, જેની શ્રેષ્ઠમાં ગણના થતી હોય, જે અમુક વિશ્વસનીય લોકોએ ખાસ વાંચવા કહ્યુ હોય.

Continue reading

2016 – પ્રવાસનું સરવૈયું : ભાગ ૧ (ગુજરાતી)

છેલ્લા બે વર્ષથી આ બ્લોગનો શિરસ્તો ચાલતો આવ્યો છે કે વરસને અંતે આખા વરસમાં મેં કે અન્ય મિત્રોએ કરેલા પ્રવાસના લેખાજોખા કાઢીએ અને એમાંથી જે કઈ વિશેષ હોય એ અહી મુકીએ. ૨૦૧૬ એની પહેલાના બે વર્ષોના પ્રમાણમાં થોડું ઓછું પ્રવાસમય રહ્યું છે. પ્રવાસના ભાગનો સમય મારા નવા પ્રેમપ્રકરણો (લેખન, ‘મુંબઈ ગુજરાતી’)એ લઇ લીધો છે અને એને લીધે પ્રવાસની વ્યાખ્યા પણ થોડી બહોળી થઇ છે. શરુ શરુમાં જે રઝળપાટ માત્ર વનપ્રદેશ પુરતી સીમિત હતી એ હવે મનપ્રદેશમાં વિસ્તરી રહી છે. અને એને પણ હું પ્રવાસ જ ગણું છું. ગયા વર્ષ સુધી અંગ્રેજીમાં લખાતા આ લેખ, આ વર્ષે ગુજરાતી – અંગ્રેજી બંનેમાં લખવાનો ઈરાદો છે. પહેલો ભાગ ગુજરાતીમાં અને બીજો ભાગ અંગ્રેજીમાં. તો શરુ કરીએ પહેલો ભાગ… Continue reading

હિમાલયની સાઇકલ યાત્રા: ઔટ – જલોરી પાસ – ઔટ

(આકાશવાણી મુંબઇ કેંદ્રથી 18 ડિસેમ્બર 2016ના રોજ પ્રસારિત)

સ્કુલમાં ઈતિહાસના શિક્ષકોનો પ્રિય પ્રશ્ન પાનીપથની લડાઈ કોની કોની વચ્ચે લડાઈ હતી? સ્કુલમાં તો આનો સાચો જવાબ કદી યાદ નહોતો રહ્યો પણ હવે જો કોઈ પૂછે તો મારો જવાબ સ્પષ્ટ છે, કે પાનીપથના યુદ્ધમાં બીજી પાર્ટી ગમે તે હોય પણ પહેલી પાર્ટી તો ગરમી જ હતી. અને બીજી પાર્ટી વગર લડે જ હારી ગઈ હશે. આવા બ્હાવરા બ્હાવરા વિચારો મને આવી રહ્યા હતા, મે મહિનાની ઉત્તર ભારતની કાળઝાળ ગરમી હતી અને અમારી ટ્રેન પાનીપથ સ્ટેશનેથી પસાર થઇ. બારીની બહાર જ્યાં પ્લેટફોર્મ પર સામાન્ય રીતે ફેરિયાઓ ખાવાનું વેંચવા દોડાદોડી કરતા હોય ત્યાં અહી બ્લુ કપડાંવાળા સરદારજીઓ મફતમાં પાણી વ્હેંચવા દોડતા હતા. પાણીના પ્યાલા ભરીને ભરીને આવતી જતી દરેક ટ્રેનના પ્રવાસીઓને બારીમાંથી તેઓ આપતા હતા. ગરમી કેવી હશે એનો આ પરથી અંદાજ લગાડી શકાય. ખેર, અમારી પાસે તો પાણી હતું. જો કઈ નહોતું તે હતી યોગ્ય ટીકીટ. અનરિઝર્વ્ડની ટીકીટ લઈને અમે દિલ્હીથી ચડ્યા તો ખરા પણ આખો રસ્તો ઉભા ઉભા જવાની તૈયારી નહોતી એટલે રીઝર્વેશનમાં ચડી ગયા. ટી.સી.થી બચવા એક ડબ્બાથી બીજા ડબ્બા તરફ ચાલી રહ્યા હતા. આમ ચાલતા ચાલતા જ અમે દિલ્હીથી ચંડીગઢ પહોચી ગયા. ચંડીગઢથી અમારો અસલી પ્રવાસ શરુ થતો હતો. ચંડીગઢ એ અમારા પ્રવાસનું છેલ્લું એવું સ્થળ હતું કે જેનું નામ સાંભળેલું હોય. હવે પછીના બધા જ સ્થળો અનામી ગામડાઓ હતાં. Continue reading

Wrong Side રાજુના ગીતોએ મને શું કહ્યું?

‘બે યાર’, ‘ગુજ્જુભાઈ ધ ગ્રેટ’ અને ‘છેલ્લો દિવસ’ની સફળતા બાદ એકસરખી અર્બન કોમેડી ગુજરાતી ફિલ્મોનો જુવાળ આવ્યો છે. કેટલાક વર્ષો પહેલા જે થોકબંધ લીલી ચુંદડીવાળી બાયું, મૂછે લીંબુ લટકતા ભાયડાવ, પ્રીત લુંટાવતા સાયબા અને પરચો બતાવતા માતાજી છાપ ફિલ્મો આવેલી તેના કરતા અત્યારની પરિસ્થિતિ બહુ જુદી નથી. ફરક માત્ર ફિલ્મોના પ્રકારમાં અને વાર્તાના વિશ્વમાં છે, બાકી માનસિકતા તો વહેતી ગંગામાં હાથ ધોઈને રોકડી કરી લેવાની જ છે. એવામાં સીનેમેનની ત્રીજી ફિલ્મ ‘રોંગ સાઈડ રાજુ’ આવી રહી છે. જેમ ‘કેવી રીતે જઈશ’ અનેક મામલામાં એક નવી શરૂઆત હતી એમ ‘રોંગ સાઈડ રાજુ’ના ટ્રેલરે પણ ખુબ આશા જન્માવી છે. આ ફિલ્મ અર્બન છે પણ કોમેડીની બદલે ‘હીટ એન્ડ રન’ પર આધારિત ડ્રામા છે.

Continue reading

Older posts

© 2017 રઝળપાટ

Theme by Anders NorenUp ↑