૨૦૧૭ – પ્રવાસનું સરવૈયું

છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી ચાલતી વર્ષાન્તે, આખા વરસમાં કરેલા પ્રવાસ વિષે લખવાની પરંપરાને આગળ ધપાવતાં, આ વર્ષે ૨૦૧૭ના પ્રવાસનું સરવૈયું થોડું જલ્દી લખીને પબ્લીશ કરું છું. તેમજ વરસના શેષ દિવસોમાં નીચેના પૈકી કેટલાક પ્રવાસો વિષે વધુ વિગતે, સ્વતંત્ર લેખ લખવાની ખેવના સેવું છું.

૧. જાન્યુઆરી: ૨૦૧૭નું સ્વાગત સાંધન વેલીમાં

જમીનમાં પડેલી સોએક ફૂટ ઊંડી તિરાડનું તળિયું, કે જ્યાં તડકો દિવસમાં માંડ બે ત્રણ કલાક પુરતો આવે છે અને જ્યાંથી આકાશ એક લીસોટા જેટલું જ દેખાય છે, એવા સ્થળે એક પથરા પર કડકડતી ઠંડીમાં નવા વર્ષને વધાવવાનો અનુભવ કેવો હશે? વાંચો અહી

૨. ફેબ્રુઆરી: રામના લગ્નમાં લાખાવાડ

નાની વયે રાષ્ટ્રીય સ્તરે સાહિત્યમાં નામના મેળવી ચુકેલો મિત્ર રામ મોરી સૌરાષ્ટ્રના નાનકડા સોએક ઘર ધરાવતા ગામમાંથી આવે છે. તેના લગ્નમાં માણેલ કાઠીયાવાડી મે’માનગતિ અને અનેક ‘પહેલી વખત’ના અનુભવોની વાત્યું … વાંચો અહી

૩. ફેબ્રુઆરી: હોટેલના રૂમમાંથી ચેક આઉટ કરતી વખતે શું કરવું?

જ્યારે તમે તમારા પરમ મિત્રને મળવા ખાસ પ્લેન ટીકીટ ખર્ચીને તેના શહેર ગયા હો, પણ તેની કંપની વાળા તેને  બળજબરીપૂર્વક કંપનીની વાર્ષિક ટ્રીપ માટે બે દિવસ કોઈ રિસોર્ટમાં મોકલે અને તમારે પણ પરાણે તેના નાના ભાઈ બનીને તેની સાથે જવું પડે; ત્યારની બોરિયતનો બદલો લેવા માટે આટલી અમથી ‘નરો વા, ચાદરો વા’ જેવી મસ્તી કરીએ તો વૈકુંઠ જતાં ટચલી આંગળી કપાવાથી વધારે સજા તો ન થાય ને?

(આ વિષે સ્વતંત્ર લેખ નહિ આવે).

૪. માર્ચ: જન્મ, મૃત્યુ અને વેળાસ

મહારાષ્ટ્રના વેળાસ નામના આ સાવ નાનકડા તટવર્તી ગામમાં ત્રીજી વખત જઈને આવ્યા પછી પણ એ વિષે લખી શકાશે અને લખવું જ પડશે એવું મેં નહોતું ધાર્યું. આખરે એવું તો શું હતું આ ગામમાં કે જેણે મને આર્ષ સામયિકના મે અંકમાં પ્રકાશિત આ નિબંધ લખવા પ્રેર્યો … વાંચો અહી

૫. એપ્રિલ: એક મહિનો શાળામાં

જ્યારે બાળકોને શીખવવાનાં આશયથી મલાડની એક શાળામાં ગયેલો હું પોતે જ કેટલું બધું શીખીને આવ્યો ત્યારના એક મહિનાની વાત…

૬. મે: મનાલી (ત્રણ ભાગનો પ્રવાસ નિબંધ)

ત્રણ પ્રકરણમાં વહેંચાયેલો મારો અત્યાર સુધીનો સૌથી લાંબો પ્રવાસનિબંધ, કે જે વાંચીને એક મિત્રે કહેલું કે પ્રવાસવર્ણન પણ નવલકથા જેટલું રસાળ હોઈ શકે એ પહેલીવાર જાણ્યું; કે જેનો એક હિસ્સો માનીતા અને માનવંતા સાહિત્યિક સામયિક સાર્થક જલસોના અંક ૯માં આવી ચુક્યો છે અને અન્ય એક હિસ્સો આકાશવાણીના મારા સાતમાં ખેડાણ દરમિયાન રજૂ થયો હતો. વાંચો અહીં

૭. જૂન: શીરોટામાં (નગ્ન) સ્નાન

શીરોટા એ મુંબઈની નજીકમાં આવેલાં અનેક તળાવોમાનું એક છે. કદાચ તે સૌથી વિશાળ પૈકીનું એક પણ હશે. ખાસ વાત એ છે કે ત્યાં પહોંચવા માટે ચાલીને જ જવું પડે એમ હોઈ, પ્રવાસીઓના ધાડા નથી આવતા. અગાઉ પણ હું આ તળાવ ગયેલો ત્યારે પાંચ-છ કલાક જંગલમાંથી ચાલીને પહોંચ્યો હતો. અને તળાવ પર અમારા ચાર મિત્રો સિવાય કોઈ જ નહોતું. આ વખતે બીજો એક રસ્તો લીધો હોઈ માત્ર પોણી કલાક ચાલતાં જ પહોચી ગયા. આ વખતે પણ અમારા ત્રણ મિત્રો સિવાય ચારેય તરફ ક્ષિતિજ સુધી કોઈ માણસ નજરે નહોતું ચડતું. અને એ બાબતનો ફાયદો ઉઠાવી અમે અમારી વર્ષો જૂની – દિગંબર અવસ્થામાં ખુલ્લામાં સ્નાન કરવાની – વાસના તૃપ્ત કરી લીધી. જો કે ટેકનીકલી આ અવસ્થાને દિગંબર (દિક્ + અંબર) કહેવાને બદલે જલાંબર કહેવું વધુ યોગ્ય રહેશે. હા, આ જલાંબર સ્નાન દરમિયાન એટલી ચોકસાઈ રાખવામાં આવી હતી કે કમરથી નીચેનો ભાગ હંમેશા પાણીની અંદર જ રહે જેથી ત્રણ મિત્રોની મિત્રતા પર કોઈ આફત ન આવે. પણ અહાહા શું અલૌકિક અનુભવ હતો એ!

આ વાંચીને જો હવે તમને શીરોટા જવાનું કે પછી અન્ય કોઈપણ નદી-તળાવ-દરિયે જઈને નહાવાનું મન મરી જાય તો માફી ચાહું છું 😉

(આ વિષે સ્વતંત્ર લેખ નહિ આવે).

૮. જુલાઈ: પેબ નામે કિલ્લો

માથેરાનની બાજુમાં આવેલ વિકટગડ (અથવા પેબ કિલ્લો) માત્ર નામથી જ વિકટ છે. સાફ દિવસે ત્રણેક કલાકમાં આરામથી તમે છેટ ટોચ સુધી પહોચી શકો. એવી જ ધારણાથી અમે ઓફીસની પીકનીક માટે ત્યાં ગયેલા પરંતુ રસ્તો ભટકી જતાં એક સાવ નિર્જન છતાં રળિયામણી કેડી પર ચડી ગયેલા જે અમને આગળ જતાં એક સુંદર ધોધ સુધી લઇ ગઈ. કેડીને અંતે દૂર ટોચ પર એક મંદિર દેખાતું હતું અને આખી કેડી અમે એ જ ધારણા હેઠળ કાપી કે અંતે ત્યાં પહોચાશે. પરંતુ ધોધ પછી કેડી એકાએક પૂરી થઇ ગઈ અને દીવાલ જેવું સીધું ચઢાણ આવી ગયું. નાછૂટકે અમારે જે રસ્તે આવવ્ય હતા ત્યાંથી જ પાછા ફરવું પડ્યું. મઝા ચોક્કસ આવી પણ મનમાં એક ઈચ્છા અધુરી રહી ગઈ કે પેલા મંદિર સુધી ના પહોંચી શકાયું.

તેના પછીના અઠવાડિયે સતત વરસતા વરસાદ, ઘનીભૂત થયેલા ધુમ્મસ અને મારા જેવા દુબળાપાતળાને ઉડાડી મુકે એવા પવનમાં ફરી આ કિલ્લો સર કરવા નીકળ્યા. આ વખતે સાચો રસ્તો મળ્યો પરંતુ ધુમ્મસને લીધે ત્રણની જગ્યાએ છ-સાત કલાકે ઉપર પહોચ્યા. આ એ જ મંદિર હતું કે જેને નીચેથી નિશાન બનાવીને એક અઠવાડિયા અગાઉ ચાલેલા. ઉપર પહોચીને ધુમ્મસ સાફ થઇ ગયું હતું અને અહીંથી સાચો રસ્તો કે જ્યાંથી અમે આવ્યા તેમજ ગયા વખતની ખોટી કેડી અને કેડી પરનો પેલો ધોધ આ બધું જ સ્પષ્ટ દેખાતું હતું. એ નજારો અમુલ્ય હતો. એટલે નહિ કે અહીંથી દેખાતું દ્રશ્ય સુંદર હતું. એ તો હતું જ પરંતુ તે અમુલ્ય એટલા માટે હતો કે અહીંથી ખરો અને ખોટો બંને મારગ દેખાતા હતા. અતિશય ચીલાચાલુ લાગવાનું જોખમ વહોરી લઈને પણ કહીશ કે એક વખતના ખોટા રસ્તાથી હતાશ કે પછી સંતુષ્ટ થઈને રહી ગયા તો ટોચ સુધી ક્યારેય ન પહોચાય.

આ આલ્હાદક ટ્રેકની મજાની બાબત એ હતી કે જ્યાંથી ચડ્યા હતા એ જ રસ્તેથી પાછા જવાની કોઈ જરૂર નહોતી. મંદિરની પાછળની તરફથી એક કેડી નીચે ઉતરીને સામેના પહાડ એટલે કે માથેરાન સુધી જાય છે. આ કેડી ત્યાં ચાલતી મીની ટ્રેનના પાટા પર પહોચાડે. પાટે ચાલતા ચાલતા માથેરાનના ટેક્સીસ્ટેન્ડ પર પહોચી નીચે સુધીની ટેક્સી મળી રહે છે. અને ત્યાંથી પછી મુંબઈ લોકલમાં ઘરે. હુર્રે!

(આ વિષે સ્વતંત્ર લેખ નહિ આવે).

૯. ઓગસ્ટ: લોનાવાલાથી ભીમાશંકર (લો-ભી) ટ્રેક

  • વિચાર ૧ – પ્રકૃતિની સામે માણસ કેટલો વામણો છે;
  • વિચાર ૨ – શહેર પ્રકૃતિને નાથીને માનવે બનાવેલું યંત્ર છે.

આ બંને વિચારો જે  આંધળુકિયા સાહસ દરમિયાન પ્રગટ્યા અને જેણે અમને પરાસ્ત કરી મુક્યા એવા એક સખત તોડામણભર્યા ટ્રેકની વાત.

૧૦. સપ્ટેમ્બર: સર્વોદય વિદ્યાલય પીંડવળ

ધોધમાર, ગાંડો કે સાંબેલાધાર, બધો ઠાલો અક્ષરનો અસબાબ છે
સૌને વરસાદ એના ખાનગી ઉખાણાનો સાગમટે જડતો જવાબ છે
~ ધ્રુવ ભટ્ટ

આ વર્ષે સપ્ટેમ્બર સુધી ચોમાસું લંબાયું હતું. આપણી ભાષામાં વરસાદ વિષે અન્ય પણ અનેક સારી કવિતાઓ હોવા છતાં ધ્રુવ ભટ્ટની જ આ પંક્તિ ટાંકવા પાછળનો મારો એક ચોક્કસ આશય છે. સપ્ટેમ્બરમાં અમે વલસાડ નજીક આવેલ આદિવાસી ગામ પીંડવળ ખાતેની એક શાળામાં રહીને ભણાવતા અને કેળવણીના નવીન પ્રયોગો કરતા રહેતા મિત્ર મિહિર પાઠકને મળવા ગયા હતા. શાળાના સિદ્ધાંતો, મિહિરનું કાર્ય અને એ દિવસના અમારા અનુભવમાં જોવા મળેલી અનેક અજાયબીઓમાંની એક એમ કે, અમે શાળાનાં એ જ કમરામાં બેસીને ખુબ બધી વાતો કરી કે જ્યાં બેસીને ધ્રુવદાદાએ ‘તત્વમસી’ લખ્યું છે! વાંચો અહી

૧૧. ઓક્ટોબર: દક્ષિણ ભારતીયોનો સિનેમા પ્રેમ

ઓક્ટોબરમાં વ્યવસાયિક સંદર્ભે હૈદરાબાદ અને વિજયવાડા જવાનું થયું. આમ તો પ્રવાસ જેવું આ ચાર દિવસોમાં ખાસ કંઈ હતું નહિ કેમકે એટલો સમય જ નહોતો. પરંતુ વ્યવસાયાર્થે પહેલી વાર સાવ એકલો જતો હતો અને આમ પણ ઘણા લાંબા સમય પછી સાવ એકલો બહારગામ જતો હોઈ અલગ અનુભવ રહ્યો. વિજયવાડા આન્ધ્રપ્રદેશનું સુરત કે વડોદરા જેવડું નગર છે અને ત્યાં ભાગ્યે જ કોઈ હિન્દીમાં વાત કરે. હિન્દી અને અંગ્રેજી બંને તેઓ સમજે અને આછુંપાતળું અંગ્રેજી બોલી પણ જાણે એટલે કામ અટકે નહિ.

દક્ષીણભારતીયોનો સિનેમા પ્રેમ સર્વવિદિત છે. ચેન્નાઈમાં આવેલ રજનીકાંતનું મંદિર તેમજ તેનું ઘર આખા શહેરમાં દરેકેદરેકને ખબર છે એ આ વાતની જ સાબિતીઓ છે. ઉપરાંત બે-એક વર્ષ પહેલાં મેં ચેન્નાઈમાં એક તમિલ ફિલ્મ જોઈ હતી. તે દરમિયાન થયેલો કંઇક નોખો અનુભવ પણ આ વાતનો હજુ એક પુરાવો છે. જ્યાં ફિલ્મ જોવા ગયેલો તે થીયેટરની ટીકીટબારીની આગળ, હુલ્લડગ્રસ્ત શહેરની બસો પર લગાડે તેવી જાળી લગાડી રાખી હતી. કદાચ તેમને ભય હતો કે પછી તેમનો અનુભવ હશે કે, પ્રેક્ષકો ટીકીટ માટે હિંસક પડાપડી કરે. ટીકીટબારી સુધી પહોચવાની કતાર પણ બે તરફ દીવાલ અને ઉપર કમાનાકાર જાળીથી બંધ હતી. એ દીવાલની હરોળમાંથી ઝીગઝેગ થઈને ટીકીટબારી સુધી એક સમયે એક જ માણસ પહોચી શકે તેવી વ્યવસ્થા હતી. હું તેમાંથી થઈને ટીકીટ લેવા પહોચ્યો તો ખબર પડી ટીકીટની કિંમત માત્ર દસ રૂપિયા! મને તો તે સરકારની કોઈ જનતા ભોજન યોજના જેવી સામાન્ય માણસ પણ ફિલ્મો જોઈ શકે એ માટેની યોજના જેવી લાગી.

તમિલ ફિલ્મ જોવાના એ નિરાળા અનુભવને યાદ કરીને, વિજયવાડામાં મારું કામ પતાવી સાંજે હું તેલુગુ ફિલ્મનો અનુભવ લેવા ગયો. તે જ દિવસે રીલીઝ થયેલી નાગાર્જુનને ચમકાવતી ‘રાજુ ગારી ગાધી – ૨’ નામની ફિલ્મ લાગેલી હતી. હું ટીકીટ લઈને અંદર બેઠો અને ધીમે ધીમે લોકો આવતા ગયા. ફિલ્મ શરુ થવા સુધીમાં ખુબ મોટો સિનેમા હોલ હોવા છતાં એકપણ સીટ ખાલી નહોતી રહી. આ હદનું હાઉસફુલ છેલ્લા કેટલાય સમયથી કોઈ હિન્દી ફિલ્મ માટે મેં નથી જોયું. નોંધનીય વાત એ કે આ કંઈ તેમની બાહુબલી ભાગ-૨ પ્રકારની સુપર ડુપર હિટ ફિલ્મ નથી તેમ છતાં તેને પ્રેક્ષકોનો આટલો પ્રેમ મળે છે એ સરાહનીય અને ઈર્ષાપાત્ર બંને છે. તેમનો ફર્સ્ટ ડે ફર્સ્ટ શો ગુરુવાર મોડી રાતે અઢી – ત્રણ વાગ્યાનો હોય છે અને તેની કિંમત સામાન્ય શો કરતા ત્રણ ગણી હોવા છતાં તેની ટીકીટ માટે પડાપડી થતી હોય છે. તમે તમારા મનગમતા સિતારાના કેટલા મોટા ફેન છો એ પુરવાર કરવાનો આ મોકો છે એવું લોકો માને છે. નાગાર્જુન માટે આટલા લોકો જોવા આવ્યા હોય એવું શક્ય ખરું પણ ટીકીટ લેતી વખતે, ઈન્ટરવલ દરમિયાન અને શો છૂટ્યા પછીના લોકોના વર્તન પરથી એમ ભાસતું હતું જાણે તેમની માટે આ રૂટીનનો હિસ્સો હોય. જેમ રોજ મંદિરમાં જતા હોય કે પછી ઓફીસ જતાં ચા પીવા ઉભા રેતા હોય એ જ ગતિથી અને એવી જ બોડી લેન્ગવેજ સાથે તેઓ ફિલ્મ જોવા આવ્યા હતા. લગીરેય તેલુગુ ન જાણતો હોવા છતાં મને પુરેપુરી ફિલ્મ સમજાઈ અને તે ઉપરાંત લોકોનો ફિલ્મ પ્રત્યેનો પ્રેમ પણ સમજાયો.

જેમ હવે યુવાનો પોતાની મૂળભૂત જરૂરિયાતોમાં રોટી, કપડા, મકાન અને ઈન્ટરનેટ ગણાવે છે એમ દક્ષિણીઓની મૂળભૂત જરૂરિયાતોમાં ફિલ્મોને ચોક્કસ સ્થાન પ્રાપ્ત થાય.

(આ વિષે સ્વતંત્ર લેખ નહિ આવે).

૧૨. ઓક્ટોબર: નાન્દગાવ

જો કોઈ તમને એમ કહે કે મુંબઈથી માત્ર દોઢસો કિલોમીટર છેટે તમારો પોતાનો પ્રાઇવેટ બીચ મળે છે તો તમે એને કઈ ગાળ આપો?

ભયંકર યોગાનુયોગે મળી આવેલા એક નિર્જન દરિયાકિનારાની વાત ઉપરાંત રાત્રિભોજન બાદ જુવાનીના જોશમાં કરી દીધેલ એક ગુનાની કબૂલાત …

૧૩. ડીસેમ્બર: દુબઈ

મોટી બેનને આપેલું, ૨૦૧૭માં તેને ઘેર જવાનું, વચન નિભાવવા હું આગામી ૩૧મીએ દુબઈ જાઉં છું. મારો પ્રથમ પરદેશ પ્રવાસ … એ વિષે આવ્યા બાદ વિગતે.

(તસ્વીર સૌજન્ય: તુમુલ, દિશા, જીનેશ, જીગર, શબ્બીર; કેલીગ્રાફી: જીનેશ)

2 Comments

  1. મસ્તમોજીલું સરવૈયું ! પ્રવાસ / રખડપટ્ટી મને ય બૌ ગમતી હોવા છતાં , ન જાણે કેમ હું એના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં જ ચાલતો હોઉં છું !

    આપના બ્લોગ પર અગાઉ છુટ્ટુછવાયું આવવાનું બનેલું પણ ત્યારે ફોન્ટમાં કૈક ગડબડી થતા કોઈપણ પોસ્ટ ન વાંચી શકાઈ. આજે પણ અગાઉની છલનાયક’વાળી પોસ્ટમાં બધા અક્ષરો ભેગાભેગા થઇ ગયેલા જણાય છે.

    આજની પોસ્ટમાં જેતે સ્થળ/પ્રસંગે વિગતે પોસ્ટ લખેલી હોય તો , લિંક આપશો પ્લીઝ ?

    • વિગતસરની પોસ્ટ આવનારા દિવસોમાં આવશે અને આપને ઈ-મેઈલ દ્વારા મળી જશે. ફોન્ટનું જોવું. આભાર.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

*

© 2018 રઝળપાટ

Theme by Anders NorenUp ↑