ધ્રુવ ભટ્ટની આગામી નવલકથા “ના”નાં પહેલા પ્રકરણ વિષે એક નોંધ

નવલકથાનું પહેલું પ્રકરણ અક્ષરનાદ પર વાંચી શકાશે.

  1. ધ્રુવ દાદાએ સાય-ફાયની સાવ નવી જ જોન્રેમાં ખેડાણ કર્યું એ અત્યંય હરખની વાત. તેમની ટ્રેડમાર્ક સહજતા આ જોન્રેમાં પણ બરકરાર છે !
  2. અંગ્રેજીમાં કલાયમેટ ચેન્જ, રોબોટિક માણસો વાળી ફ્યુચરીસ્ટીક પૃથ્વી વાળી અસંખ્ય વાર્તાઓ, નવલકથાઓ, શોર્ટ ફિલ્મ્સ, ફિલ્મ્સ અને ટી.વી. સીરીઝ આવી ચુકી છે. ડોમની કલ્પના પણ બે – ત્રણ જગ્યાએ જોયેલી / વાંચેલી છે. છતાં અહી ધ્રુવ દાદાની આગવી દ્રષ્ટિ વડે કંઇક નવું અને પ્રગલ્ભ સત્ય ઉજાગર થશે એવી ખાતરી છે.
  3. ઉપરાંત પ્રથમ હરોળના સાહિત્યકાર જ્યારે આવું પ્રયોગાત્મક લખે તો એ આવકાર્ય પગલું.

હવે શું થશે એ વિષેની કેટલીક ધારણાઓ અને પ્રશ્નો –

૧. “વરસો પહેલા અમારા પક્ષે કહ્યું હતું કે સ્ત્રી વગર લેબમાં બાળકો બનાવી શકાય તો એ કરવું જોઈએ. એક નેતા તો કહેતા કે એમનું ચાલે તો પુરુષોના સાથળમાં બાળકો ઉછરે. અમારા પક્ષનું માન્યું હોત તો આજે આ ફિડીંગ-બીડીંગની માથાકૂટ તો ન થાત!’
‘જી.’ દાક્તરે ઉત્તર આપ્યો, ‘તે વખતની એસેમ્બ્લીએ આ સૂચન વિશે વિચારેલું. ત્યારે આપણા પક્ષમાંથી પણ માના પેટે જન્મેલા બાળકો વધારે શ્રદ્ધેય હોય..’”

^^^ આ મુદ્દા પર કંઇક આગળ આવી શકે? લગભગ બધી જ ગુજરાતી સ્ત્રી લેખિકાઓના લખાણમાં નારીવાદનો એક આંતરપ્રવાહ હોય જ છે (કેટલાકમાં ક્ષીણ તો કેટલાકમાં પ્રબળ). અને એમાં કઈ ખોટું પણ નથી. ધ્રુવ દાદાના સ્ત્રી પાત્રો પણ ખુબ સમર્થ રહ્યાં છે. તો શું નવી નવલકથામાં પણ આ વિષે કંઇક હશે કે પછી આ વિધાન માત્ર અહી પુરતી એક ટીપ્પણી તરીકે રહી જશે ?

૨. ડોમની લોકશાહી અને તેમાં સ્વતંત્રતાનો આભાસ, કહેવાતા માનવાધિકાર પંચ અને તેમનો શાસકો દ્વારા મરજી મુજબનો ઉપયોગ, બધી જ સગવડ હોવા છતાં રોબોટ જેવું જીવન જીવતો સામાન્ય માણસ, વિચારવું ન પડે એ આદર્શ સ્થિતિ, ઈતિહાસ વિષેનું અજ્ઞાન – આ બધી બાબતો જે ખરેખર તો આજની રાજકીય – સામાજિક સમસ્યાઓ છે, તેમની પર એક ભાવિ સૃષ્ટિના માધ્યમથી ટીપ્પણીઓ વાંચવા મળશે.

૩. એવી જ રીતે પર્યાવરણ પ્રત્યેની બેજવાબદારી, કલાયમેટ ચેન્જ અને ગ્લોબલ વોર્મિંગની અસર વિષે પણ ટીપ્પણીઓ વાંચવા મળશે. અકુપાર – સમુદ્રાન્તિકે – તત્વમસીની જેમ માણસ કરતા પ્રકૃતિ અનેકગણી વધારે બળવાન અને સમજદાર છે એ વાત પણ અધોરેખિત રહેશે. તેની સાથે ચેડાં કરવાથી કેવું વરવું પરિણામ આવી શકે એની શક્યતાઓ પણ કદાચ હોય …

૪. “વરસો પહેલા બંધારણ સુધારણા સમિતિ સામે ઠરાવ તો આવેલો, ‘ચાલો, આખી ભાષા જ ભૂંસી નાંખો. અરે બિનજરૂરી બધુંય રદ જ કરો ને!’
સારું થજો કેટલાંક સભ્યોનું; જેમણે બંધારણમાં સઘળું ભૂંસી નાંખવાને બદલે તેને અલગ સંઘરવાનો સુધારો આગ્રહપૂર્વક સૂચવેલો. એત વખતની એસેમ્બ્લીએ સુધારો સ્વીકારીને જૂનું ભૂંસવા લાયક લાગતું બધુંયે એક ખાસ સર્વરમાં ભરી રાખવાનો નિર્ણય લીધો.
એટલે ડૉમમાં ભાષા છે. ભલે વપરાતી નથી. કોઈને આવડતી નથી. કોઈને માટે જરૂરી ગણાતી નથી. કોઈ ચિપમાં મૂકાતી નથી પણ છે ખરી.
હા, સરસ્વતી દૂર, અજાણ્યા સર્વરમાં એ સૂતી. પુરાતનકાળમાં સમયે સમયે કોઈ પોતાને જગાડતું; એવા એકાદ નવા કોઈની રાહમાં..”

^^^ ભાષાનો માણસની બૌદ્ધિક, ભાવાત્મક અને સામાજિક ઉત્ક્રાંતિમાં કેટલો અમુલ્ય ફાળો છે એ વિષે પણ કંઇક હશે.

૫. અને સૌથી વિશેષ એ બાળક ચીપ વગરના ચાર દિવસમાં માતાના ધાવણ અને અન્ય જે પણ પામ્યું હતું તેને લીધે શું થશે? કંઇક એટલું અદભુત અને વિરાટ કે જેને લીધે તેની અને આખી ડોમ સંસ્કૃતિનું ભવિષ્ય બદલાઈ જશે … ? કે પછી કંઇક સુક્ષ્મ જેમાં સારમેયની જેમ એ તેના સંપર્કમાં આવતા લોકોનું જીવન બદલશે … ?

ધ્રુવ દાદાની આ નવલકથાની ખુબ જ ઇન્તેજારી અને તાલાવેલી તો છે જ. પણ સાથે એવું પણ થયા વગર ન રહે કે સાલું મેં આ લખી હોત તો કેવી મજા આવત !

3 Comments

  1. look4saurabh@yahoo.co.in'
    saurabh Mehta

    July 3 at 7:08 am

    Dhurv Bhatt saheb kai navu kare atle vanchvani intazari atyarthi vadhi jay ! Asha che ke temni darak naval katha ni jam manv samved nano madhya sur jarur hoy ne kai navuj tatav pami sakay !. Thanks a lot for this intro tumul bhai , keep writing !

    Saurabh

  2. Khabar nahi pan DADAni pahelani navalkha jevi nathi lagti Kaik khutatu hoi avu lage che. Sorry pan je lagyu a lakhayu.

  3. smgujarati@gmail.com'
    સુનીલ મેવાડા

    July 3 at 12:31 pm

    1. એક સાથે ઘણુંબધું મગજ પર પટકાઈ ગયું ભાઈ તુમુલ, જેમ તે કહ્યું, ફિલ્મો-ડોક્યુમેન્ટરીઝ વગેરે. ખાસ તો વૉલ-ઈ, એસ્કેપિંગ ધ પ્લાનેટ અર્થ અને મૅન ઓફ સ્ટીલ.(જો ક્રિપ્ટોનને પૃથ્વી ગણીએ.) યાદ હોય તો “અચેતન” કાવ્ય જેવી પેલી આપણે ચર્ચેલી કથા શબ્દહીનતાની.
    2. જોકે આપણી ઝીણામાં ઝીણી સંવેદનાઓને શબ્દ આપનારા ધ્રુવ ભટ્ટ છે એટલે અહીં વાત કેવી નોખી રીતે આગળ આવે છે એ જોવાની ઈંતેઝારી વધી.
    3. હવે આ (મારી વાઈડાઈ મુજબની) નોંધ માટે. મારા મતે નવલકથાના જોનર વગેરે કરતાં વધારે મહત્વની વાત છે એનું પહેલું પ્રકરણ. કદાચ કોઈ સામયિકમાં છપાત, પણ ખબર નહીં એ જુદી વાત કહેવાય કે નહીં આનાથી…
    કોઈ પણ કથા આગળ કેવી રીતે આકાર લેવાની છે એની લેખકને પૂર્ણપણે ખબર હોય (કે લખી રાખી હોય) છતાં આ વિશે હું અસ્પષ્ટ છું.(સિવાય કે કથા માત્ર કથા હોય.) ધ્રુવભાઈની મોટાભાગની નવલકથા એટલી ઊંડાણપૂર્વકની વાતો લઈને આવી છે કે એમાંની દરેક માણસનું જીવન બદલી દેવા સક્ષમ છે, મને તો ઊંડી અસર કરનારી રહી જ છે, પણ એની માટે જરૂરી છે એકવાર વાચક કે સાક્ષી તરીકે એ કથાના વિશ્વમાં પ્રવેશી, એમાં ડૂબી જઈ, તળની ડૂબકી લગાવી બહાર આવવું… (બહાર આવ્યા પછી તમે એ જ વ્યક્તિ રહો જે અગાઉ હતા, તો તમારે ઈલાજની જરૂર છે એમ સમજવું.) એટલે જ મને કથાનું ધારાવાહિક સ્વરૂપ ગળે નથી ઊતરતું, (લખવામાં વાત તો યુગો દૂર રહી પણ વાંચવામાંય…) હા, મને લાગે છે એ ભૂતકાળમાં ઠીક હતું-અત્યારે પણ વ્યાવહારિક ને છાપાળવી-મનોરંજક રીતે ઠીક કહી શકાય, પણ મારી દ્રષ્ટિએ હવે નવલકથાઓમાં એ વાત ઘણી આગળ વધેલી છે, (ઉમાશંકરે સુરેશ દલાલને આપેલા ઈન્ટરવ્યૂમાં કહ્યું છે કે ‘પ્રાચીન કાળમાં જે કામ રામાયણ-મહાભારત જેવાં મહાકાવ્યો એ કર્યાંં, એ કામ આધુનિક જગતમાં નવલકથાઓએ કરવાનું છે. એટલે કે મહાકાવ્યોનું સ્થાન નવલકથાઓ લેશે.’ અલબત્ત, હવે તો કહીએ કે લઈ લીધું છે… એટલે નવલકથાઓ પ્રત્યે લખનાર ને વાચનારને હવે એકદમ જુદી અપેક્ષાઓ બાંધવી રહી મારા મતે.)
    ધ્રુવ ભટ્ટને નવલકથાકારના એક પ્રતિનિધિ તરીકે જોઈએ, એમની નવલકથાઓ એ માત્ર કથા નથી હોતી, એ માત્ર વાત નથી હોતી, એ માત્ર સાહિત્યનો ઉત્તમ નમૂનો બનીને અટકી નથી જતી, એથી ઘણી આગળ નીકળે છે, યોગ્ય પાત્ર ઝીલનારું હોય તો એ કથાઓમાંથી કેવો ભવ્ય જીવનરસ પી શકે છે, એટલે જ.. ઘણી અપેક્ષા જન્માવનારી આ કથાનો આમ પહેલો અંશ, એક ટૂકડા તરીકે વાંચવો બિલકુલ અરૂચિકર લાગ્યો છે. એના બે કારણ છે, એક તો એ કે આખી કથા વાચવાની તાલાવેલી જન્મી, સંવેદનાની ઝંકૃતિને બદલે રસાસ્વાદની લાલચ ઊમટી પડી… બીજું એ કે સમજાય નહીં એવી અધૂરપ ઘેરાઈ ગઈ ને આ કથાના વિશ્વમાં હજી પ્રવેશ્યો જ હતો ત્યાં એમાંથી બહાર આવી મારે પાછું મારા વાહિયાત વાસ્તવિક વિશ્વમાં આવી જવું પડ્યું છે.

    તુમુલ ભાઈ તેં ફોન પર કહેલું કે આ પ્રકરણ તેં વાંચ્યું ત્યારે જ મેં તો મનોમન ધારેલું કે હું આવું ગાંડપણ નહીં કરું, આખી કથા હાથમાં આવ્યા સિવાય એનો ટૂકડો વાંચવાની… પણ !
    તારી વાણી-વર્ણનશક્તિની મેનકાએ મારા ધીરજના વિશ્વમિત્રને પછાડી નાખ્યો… હવે તો અફસોસના વળતાં પાણી…

Leave a Reply

Your email address will not be published.

*

© 2018 રઝળપાટ

Theme by Anders NorenUp ↑