ચાર પ્રવાસિકાઓ – ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયો ૬

(આકાશવાણીના મુંબઈ કેન્દ્ર પરથી પ્રસારિત થતા યુવવાણી કાર્યક્રમ અંતર્ગત મારું છઠ્ઠું પ્રવાસ વર્ણન જે ૨૧ મે, ૨૦૧૭ના રોજ પ્રસારિત થયું હતું)

પ્રવાસ કરવો અને પ્રવાસ વર્ણન લખવા એ મારું પ્રિય કામ છે. અને અહી આકાશવાણી પરથી એનું પઠન કરવામાં પણ મોજ પડે છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વખતથી પ્રવાસ વર્ણનો લખ્યા બાદ મને એવું લાગી રહ્યું હતું કે તમારા આખા પ્રવાસ વિષે સળંગ વાત કરવામાં અમુક બારીક વાતો કે નાજુક – નમણી ક્ષણોને યોગ્ય ન્યાય નથી આપી શકાતો. મને થયું કે આવી નાની છતાં સુરેખ ઘટનાઓ વિષે અલગથી લખવું જોઈએ. ભલે એમાંથી આખું પ્રવાસ વર્ણન ન બને તો આ લઘુ પ્રવાસ વર્ણનો કે પેટા પ્રવાસ વર્ણનોનું મહત્વ કઈ ઓછું ન આંકી શકાય. જો પ્રવાસ વર્ણનને આપણે નવલકથા સાથે સરખાવીએ તો આ લઘુ પ્રવાસ વર્ણનોને ટૂંકી વાર્તા કે નવલિકા ગણી શકાય. આ નવી શૈલીને પ્રવાસિકા કહી શકાય. આજે હું આવી જ ચાર પ્રવાસીકાઓ લઈને આવ્યો છું. જેમાંની બે ઘરથી ખાસ દુર નથી — એટલે કે મુંબઈની આસપાસ કે મહારાષ્ટ્રમાં જ આકાર પામી છે જ્યારે અન્ય બે નાં સ્થળ ભારતના છેટ બીજા છેવાડે છે.

નોંધ: ૧ અને ૨ અગાઉ વર્ષાન્તના પ્રવાસના સરવૈયામાં લઇ ચુક્યો છું. ત્રીજી પ્રવાસિકા ૨૦૧૫ના અંગ્રેજી લેખમાં અને ચોથી ૨૦૧૪ના અંગ્રેજી લેખમાં લઇ ચુક્યો છું.

૧. રોડ ટ્રીપ !!

રોડ ટ્રીપ !! બોલીવુડ, હોલીવુડ વાળાઓએ આ શબ્દ એટલો ચમકીલો બનાવી દીધો છે કે જ્યારે ચાર જુવાન છોકરાઓની રોડ ટ્રીપની વાત આવે એટલે આપણને છાપરા વગરની ગાડી, શરાબની રેલમછેલ, કેસિનો, લલનાઓ અને મૂર્ખ સાહસિકતા જેવી ચીલાચાલુ વાતો જ યાદ આવે. અમારી માર્ચ મહિનાની રોડ ટ્રીપ આ વિવરણથી થો…ડી અલગ હતી. અમારી ગાડીમાં છાપરું હતું અને સાથે છાપરાં વગરની બાઈક હતી. દારૂ, લલના, કેસિનો આ બધાની કમી પુરી દે એવો દરીયો હતો. મુંબઇ-ગોવાની બોર્ડર પાસે આવેલું એક ગામ તારકરલી. મુંબઈથી લગભગ 500 કિલોમીટર છેટે આવેલી આ જગ્યાએ આમ તો બાઈકથી જઇને આવવું એ પોતાનામાં જ એક સાહસ ગણાય. છતાંય ચાર દિવસની રજા અને અમારી (માનસિક) ઉંમર માંડ પંદર – સોળ વર્ષની એટલે અમારી માટે આવું સાહસ ખેડવું સ્વાભાવિક છે. અધૂરામાં પુરું અમે મુંબઈથી થોડે દુર જઇને મુખ્ય રસ્તો છોડીને દરિયાને સમાંતર અંદરના રસ્તે જવાનું નક્કી કર્યું. એક બાજુ ટેકરીઓ અને બીજી બાજુ દરિયો, વચ્ચે વચ્ચે આવે નાનકડાં ગામડાંઓ. ગૂગલ મેપ્સ અને ગામવાળાઓને પૂછતાં પૂછતાં, કેટલીક જગ્યાઓએ રસ્તો પૂરો થઇ જતાં બોટમાં વાહનો લાદીને, અમે પહેલા દિવસનાં અંતે હજુ અડધે સુધી પણ ન પહોંચી શક્યા. તે રાતે તંબુ નાખીને દરિયે જ ઊંઘી ગયા.

બીજા દિવસનો પ્રવાસ હજુ વધારે સુંદર રસ્તાઓ પર કરવાનો હતો. મુંબઇ જેમ દુર જઇ રહ્યું હતું એમ શહેરને સંલગ્ન કુરૂપતાઓ પણ પાછળ ધકેલાઈ રહી હતી. સળંગ પાંચ સાત કિલોમીટર સુધી અન્ય કોઈ વાહન ન દેખાય. લગભગ દરેક ગામને પોતાનો દરિયો જયાં ભાગ્યે જ કોઈ ટુરીસ્ટ આવતા હોય. વચ્ચે આવતા ખાડી પરનાં નાનકડા પુલ જેની નીચે માછીમાર જાળ નાખીને માછલાં પકડતા હોય. રસ્તાની બંને તરફ ઝાડ પર વિશ્વની શ્રેષ્ઠ આફૂસ કેરીઓ લટકતી હોય. અતિ રોમેન્ટીક રોમેન્ટિક દ્રશ્યો. પણ આ બધું નિરાંતે બેસીને જોવાનો અમારી પાસે સમય નહોતો. નેવું કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપે આંખ સામેથી ચાલ્યા જતાં આ ચિત્રોની છાપ મારા પર એવી જ કઈંક પડી છે જેવી કાન પાસેથી ચાલ્યા જતા પવનના સુસવાટાની. ભંગુર. અનુભવી શકાય પણ પકડી ન શકાય.

અંતે મોડી બપોરે અમે માલવણ પહોંચ્યાં. તારકરલી એ માલવણ જિલ્લાનું એક એવું ગામ જે છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોથી સ્કૂબા ડાઇવિંગ માટે પ્રખ્યાત થયું છે. આમ તો જ્યાં ભરપૂર વરસાદ પડતો હોય એવું કોઇપણ ગામ કલ્પી લો, તારકરલી પણ એવું જ. પણ સ્કૂબા જ્યારથી ‘ઈન-થિંગ’ ગણાવા લાગ્યું છે ત્યારથી લગભગ દરેક ઘર હોટેલ, રિસોર્ટ કે હોમ-સ્ટેમાં ફેરવાઈ ગયું છે. ગામની મૂળ સુગંધને ઢાંકી દે એ હદે વ્યાપારીકરણનું પરફ્યુમ છંટાયું છે. આ વાત મને બહુ રૂચે એવી નહોતી. એનું કારણ એ કે હું જ્યાં ભોજિયાનો ભાઇ પણ ન આવતો હોય એવી એવી જગ્યાઓએ જઈ જઇને ભ્રષ્ટ થઈ ચુક્યો છું. પરંતુ તુમુલ બેટા એટલું સમજી લ્યો કે, વ્યાપારીકરણમાં કાંઇ ખોટું નથી. દરેક વ્યક્તિ કે વ્યાપાર કે ગામને આર્થિક-ભૌતિક પ્રગતિ કરવાનો અને પર્યાવરણની ઘોર ખોદવાનો એટલો જ હક છે જેટલો મુંબઇ કે શાંઘાઈને છે. ફાસ્ટ ઇન્ટરનેટનાં જમાનામાં કૃત્રિમતા અને કૂલ બનવા પર માત્ર શહેરોનો ઇજારો નથી રહ્યો. ગામના સૌથી સાદા જણાતા હોમ સ્ટેમાં અમે રોકાયા કે જ્યાં અન્ય સહેલાણીઓ સાથે સ્મોલ ટોક ન કરવી પડે. સાંજે દરિયે લટાર મારવા ગયા ત્યાં માછીમારો તેમની હોડી પર બેઠા હતા. માછલાં કરતા ક્યાંય વધારે કચરો જાળમાં ફસાઈ જતો હોય છે એ સાફ કરીને બીજી ખેપની તૈયારીમાં તેઓ પડ્યા હતા. એવામાં મારા મિત્ર જીનેશે તેમની પર પ્રશ્નોની જાળ ફેંકી. બોટ જોઇને જીનેશની દાનત બગડી’તી. તેને રાતની માછલાં પકડવાની ખેપમાં જોડાવું હતું. ખારવાએ એના જીવનમાં ઘણાં તોફાન જોયા હતાં અને એમાંથી એ પોતાની નાવડી સિફતપૂર્વક તારી લાવ્યો હતો પણ જીનેશને ખાળી શકવું એ જેવા તેવાનું કામ નહિ. માંડ માંડ તેણે અને તેના સાથી ખારવાઓએ મળીને તેને ફરી ક્યારેક આવશે તો લઇ જઈશું એમ કહીને મનાવ્યો. અત્યાર સુધીની ટ્રીપ પ્લાન મુજબ નહોતી જઈ રહી એ માટે રાતે જમતી વખતે મત-મતાંતર અને ચર્ચાઓ થઇ. જેને કારણે અમુક લોકોને સ્ટ્રેસ-સ્ટ્રેસાંતર થઇ ગયો. પછી બે દિવસનો થાક હોવાથી ઊંઘ-ઊંઘાંતર કરવા ચાલ્યા.

ત્રીજે દિવસે સવારે અમે બોટમાં બેસીને સ્કુબા ડાઈવીંગ માટે દરિયામાં ઘણે અંદર સુધી ગયા. અહી એક કિલ્લો છે અને એની આસપાસનો દરિયો માંડ ત્રીસ-ચાલીસ ફૂટ ઊંડો છે. પાણી એટલું સ્વચ્છ કે બોટમાં બેઠા બેઠા સમુદ્રનું તળિયું દેખાય. થોડે દુર ડોલ્ફિન કુદકા મારતી દેખાય. સ્કુબા ડાઈવીંગ માટે આમ તો તમારે કાયદે સે કોર્સ કરવો પડે અને સર્ટીફીકેટ મળે તો જ તમે સ્કુબી શકો. પણ અહી જુગાડ છે. સ્કુબા ગાઈડ તમને ઓક્સીજન માસ્ક પહેરાવી, તમારો હાથ પકડીને નીચે સુધી લઇ જાય. તમે હાથમાં બ્રેડ પકડી હોય એને બચકા ભરવા માછલા આવે અને તમે પોઝ આપો એટલો પેલો તમારો ફોટો અને વિડીયો પાડે. આવા બે ત્રણ ડૂબકાં ખાઓ એટલે તમારી સસ્તું ભાડું ને સ્કુબાપુરની યાત્રા પૂરી. મારા માટે આ પણ એક ન ગમતી વાત હતી. અસલી એડવેન્ચરની જગ્યાએ બે ઘડી દિલ બહેલાવવા માટે બાળકને રમકડું આપતા હોય એવો અભિગમ લઈને એડવેન્ચર ટુરીઝમ ચાલે છે. ખેર, મારી માટે જો કોઈ સૌથી મઝેદાર વાત હતી તો એ સ્કુબા ડાઈવ થઇ ગયા પછી દરિયામાં તરવું. બોટમાંના બીજા લોકોનો સ્કુબાનો વારો આવે ત્યાં સુધી હું મનભરીને દરિયામાં તર્યો. જો એકવાર તમે દરિયા કે નદીમાં તરી ચુક્યા હો પછી દુનિયાના કોઈપણ સ્વીમીંગ પુલમાં એ આનંદ નહિ આવે. એક બંધિયારપણું હંમેશા વર્તાશે જે દરિયા માટે અશક્ય છે.

એ જ દિવસે અમે પાછા આવવા નીકળી ગયા. આ વખતે અંદરનો રસ્તો ન લેતા હાઇવે જ પસંદ કર્યો. એ દિવસે મેં આશરે ૨૫૦ કિલોમીટર બાઈક ચલાવ્યું. રાતે એક વાગ્યે જ્યારે રોકાયા ત્યારે બાઈક કે ગાડી બંનેમાંથી એકેય ન ચલાવી જાણતા અભિષેકને થોડી ગ્લાની થતી હતી કે એણે ચલાવવામાં ફાળો ન આપ્યો. મને પણ ગ્લાની થતી હતી કે આવા સરસ રસ્તાઓ પર બાઈક ચલાવવાનો આનંદ એ બિચારો ન લઇ શક્યો. હાઇવેની બાજુમાં એક દુકાનની આરસ પર અમે તંબુ બિછાવીને સુવા જતા જ હતા ત્યાં… ત્યાં… ત્યાં… એક નાનકડો પણ ઝેરી સાપ ત્યાંથી પસાર થઇ ગયો. અમે બે ઘડી બઘવાઈ ગયા અને પછી તરત આઈ-ફોન કાઢીને વિડીયો પાડવા માંડ્યા. સાપ ચાલ્યો ગયો પછી હું ત્યાં જ તંબુ નાખવાના મતનો હતો કેમ કે મને જે રોમાંચ સ્કુબા ડાઈવીંગ ન આપી શક્યું તે હું અહી શોધી રહ્યો હતો. પણ મારા જીગરજાન મિત્ર જીગરનું જીગર ન ચાલ્યું. અને અમે રોડ ટ્રીપ પર નીકળેલા ચાર છોકરાઓ બેંગ્લોર-મુંબઈ હાઈવે પર રાતે એક વાગે સુવાની કોઈ અન્ય જગ્યા શોધવા નીકળ્યા.

૨. ફેમીલી ટ્રીપ

તમે કહેશો કે, યાર રોમાંચક રોડ ટ્રીપ પછી તરત બોરિંગ ફેમીલી ટ્રીપ?? પણ મારે આ વાત કહેવી અનિવાર્ય થઇ પડી છે.  આવો જાણીએ કેમ…

છેલ્લાં સાત આઠ વર્ષથી જ્યારથી હું એકલો ફરવા જવા લાગ્યો ત્યારથી મારી માટે પ્રવાસની વ્યાખ્યા બદલાઇ છે. અલબત્ત ત્યારથી જ પ્રવાસની કોઈ એક વ્યાખ્યા બની છે એમ કહું તો પણ ચાલે. અને એ વ્યાખ્યા દરેક ટ્રેકિંગ, કેમ્પિંગ કે લાંબી પંદર – વીસ દિવસની રઝળપાટ પછી ઘૂંટાઈ ઘૂંટાઈને વધુ સુવ્યાખ્યાયિત થઈ છે. કદી નામ પણ ન સાંભળ્યું હોય એવી જગ્યાઓ નકશામાં શોધવી, કોઈ પ્લાનિંગ વગર, સાવ ઓછા બજેટ સાથે ત્યાં પહોચી જવું અને ઘણી હાડમારી વેઠીને એ જગ્યાને જીવવી. વિચાર તરીકે ખૂબ રોમાંચક અને રોમેન્ટિક કલ્પના. પણ આવું કરવામાં ખાટલે મોટી ખોડ એ આવી કે આ સિવાયનું ફરવાનું મને મોળું મોળું લાગવા માંડ્યું. જો સહકુટુંબ પ્લાનિંગ કરીને, હોટેલ – ગાડી વગેરે અગાઉથી બૂક કરીને જતા હોઇએ તો મને એ વિચાર માત્રથી બીક લાગવા માંડે. અને એમાંય જો વચ્ચે અમુક તમુક જાત્રાધામે જવાનું હોય તો કમકમાં આવી જાય. બને ત્યાં સુધી હું પરિવારજનો સાથે જવાનું ટાળવા લાગ્યો અને જાઉં ત્યારે પણ ઉત્સાહ ઓછો જ હોય. અને દોસ્તો સાથે કે એકલો જાઉં ત્યારે પણ એક ચોક્કસ પ્રકારની અપેક્ષા સાથે જ જતો જે દર વખતે પૂરી જ થાય એવું જરૂરી નહિ. કેટલીક વાર તમે જ્યાં ગયા હો ત્યાં બીજા સહેલાણીઓ પણ આવ્યા હોય એ શક્ય છે. કેટલીક વાર તમારા પોતાના જ ગ્રુપમાં સાથે આવેલા નવા લોકો ત્રાસવાદી જેવા હોય. આમ મારી બાંધેલી વ્યાખ્યામાં પ્રવાસ બંધાતો નહિ ત્યારે નિરાશા થતી. પણ રેઇનર મારિયા રિલ્કે લખે છે તેમ આ નિરાશાની પળોમાં જ તમારી અંદર કંઇક નવું જન્મે છે.

૨૦૧૬ની દિવાળીમાં પપ્પાની સાઈડના ફેમિલીના દસ-બાર જણ મળીને અઠવાડિયું ફરવા જવાનો પ્લાન બની રહ્યો હતો. મને એ સાંભળીને દર વખતની જેમ જ કંટાળો, નિરાશા અને ટેન્શનનું સ્ટ્રોંગ કોકટેઈલ પાઈ દીધું હોય અને એ મગજમાં ચડી ગયું હોય એવું લાગવા માંડ્યું. પાછું દર વખતે ના પાડવામાં થોડો અપરાધભાવ જેવું પણ લાગે કેમ કે, એમ તો એ બધા સારા લોકો છે. તેઓ મારું ભલું જ ઈચ્છે છે. મને ખાલી ફરવા લઇ જવા માગે છે, ન કે પરણવા. એટલે મેં આઈડિયા અજમાવ્યો કે આ વખતે મને જ્યાં લઇ જવો હોય ત્યાં લઇ જાવ. હું આવીશ પણ શરત એટલી કે મને છેટ છેલ્લી ઘડી સુધી ખબર ન પડવી જોઈએ કે આપણે ક્યાં જવાના છીએ. હું પણ તમને નહિ કહું કે અમે ક્યાં ગયા હતા કેમ કે એ જગ્યાનું અહી મહત્વ નથી. મહત્વ છે ત્યાં ફરી આવ્યા પછી મને લાધેલા બ્રહ્મજ્ઞાનનું.

ખુબ મઝેદાર એ ટ્રીપથી પાછા ફરતી વખતે બધાએ પોતપોતાના આ સફર વિશેના પ્રતિભાવ એક અનામી ચિઠ્ઠીમાં લખી આપવાના હતા. એ લખતી વેળા મને અચાનક સમજાયું કે, હું જે પ્રવાસની વ્યાખ્યા બાંધી બેઠો હતો એ મારી પહેલી વ્યાખ્યા નહોતી. એ પહેલા પણ મને પપ્પાએ ખુબ ફેરવ્યો છે અને એ વખતે મારી માટે પ્રવાસનો અર્થ સારું સારું ખાવું પીવું કે સારી હોટેલમાં રહેવા જવું એવો કંઇક હતો. પછી ધીમે ધીમે અર્થ બદલાતો ચાલ્યો. નવી જગ્યાઓ જોવી, ત્યાંની સુંદરતાને માણવી, ત્યાંની સંસ્કૃતિને જાણવી એનું મહત્વ વધી ગયું, ખાણી – પીણીનું અને લક્ઝરીનું મહત્વ ઘટી ગયું. અને એ પછી મારી પેલી ‘રઝળપાટ’ વાળી વ્યાખ્યા આકાર પામી. પણ આ દિવાળી વળી ફેમીલી ટ્રીપે એ વ્યાખ્યાને પણ ખોરવી નાખી. આ ટ્રીપમાં મારી પ્રવાસ માટેની નવી વ્યાખ્યા બંધાઈ એ હતી — જાણીતા લોકો સાથે અજાણી દૂરની જગ્યાઓએ સમય ગળવાથી એમને વધુ નજીકથી જાણી શકાય છે. અને હા બીજો અર્થ હતો આરામ. રોજીંદી દોડધામ અને નેટવર્કથી દુર… કઈ જ કામ ન કરવાની મઝા. જો કે આ નવી વ્યાખ્યા કરતા પણ મહત્વની વાત એ સમજાઈ કે આ વ્યાખ્યા પણ વહેલી મોડી બદલાવાની જ છે. ખરેખર તો પ્રવાસ પણ ઈશ્કની જેમ કોઈ વ્યાખ્યામાં બાંધી શકાય એવું તત્વ જ નથી. હેં ને?

૩. ધુમ્મસની પેલે પાર …

હું દુનિયાની સૌથી શાંત, સુંદર અને સૌમ્ય જગ્યાએ હતો. શહેરની ભીડથી દુર, ફરવાના પ્રચલિત સ્થળોની ભીડથી પણ દુર, કુદરતના સાનિધ્યમાં આવેલું એક નાનકડું પહાડી ગામ. ગામમાં લટાર મારતા ઢળતા છાપરાવાળા ઘરો નજરે ચડે. ઘરની પાછળ ચોખા કે શાકભાજીની ખેતી હોય. ઘરમાં પાળેલા ગાય – ભેસ – મરઘાં કે પછી ઘરના આશ્રિત કુતરા – બિલાડી સિવાય જો કોઈ અવાજ સંભળાય તો એ પંખીઓના ગીત અને જીવડાંઓનું બેકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝીક. ગામમાં આખા વર્ષમાં કુલ મળીને હજારથી વધારે પ્રવાસીઓ નહિ આવતા હોય. આ ગામ એટલે પશ્ચિમ બંગાળનું મીરિક જે દાર્જીલિંગથી સિત્તેર કિલોમીટર દુર વસ્યું છે. જો કે આ ગામ ક્યાં આવ્યું છે એ આ પ્રવાસીકા માટે ખાસ મહત્વનું નથી. ભારતના કોઈપણ રાજ્યમાં આવું ગામ તમને મળી આવે.

મીરિકમાં કોઈ હોટેલ નથી એટલે હું ત્યાના જ એક કુટુંબ જોડે રહેતો હતો. એ લોકો ખુબ સારા હતા અને મારું સરખું ધ્યાન રાખતા હતા. આગ્રહ કરી કરીને સ્વાદિષ્ટ ભોજન જમાડતા. મારા પોતાના ઘરે મારી જેટલી કાળજી કરવામાં આવે છે એથીયે વિશેષ આ લોકો કરી રહ્યા હતા. અને તેમ છતાંય મને રોજ રાતે દુ:સ્વપ્નો આવી રહ્યા હતા જેને લીધે મધરાતે હું સફાળો જાગી જતો. કોઈકમાં હું ખૂનના આરોપમાં ખોટી રીતે ફસાવી રહ્યો હોઉં, કોઈકમાં મારા કુટુંબીજનો વચ્ચે વરવો ઝઘડો ચાલતો હોય, વળી કોઈમાં મારા પલંગ પર લાશ પડેલી હોય જેને સગેવગે કરવાની હોય તો કોઈકમાં આપ્તજનોનું મૃત્યુ થયું હોય. મને સામાન્ય રીતે ખરાબ સપનાંઓ નથી આવતા; એટલા ખરાબ તો ક્યારેય નહિ કે ઊંઘ ઉડાડી દે. એ ય પાછા રોજ રાત્રે અને એ ય પાછા આવી સુંદર જગ્યામાં! યે બાત કુછ હઝમ નહિ હુઈ. શું હોઈ શકે આનું કારણ એ ખબર નહોતી પડતી. નવી જગ્યા તો ન હોઈ શકે, કેમ કે હું ખુબ જ ગંદી અને અગવડભરી જગ્યાઓએ પણ નાના બાળકની જેમ સુઈ શકું છું. નવા લોકો પણ એનું કારણ ન હોઈ શકે, કેમ કે મારા યજમાન જાણે હું એમના જ પરિવારનો સદસ્ય હોઉં એમ વર્તતા હતા. મને જગ્યાના મલીન ઈતિહાસમાં કે અગમ તત્વોમાં પણ શ્રદ્ધા નથી કે એની પર આંગળી ચીંધી શકું. આ બધા વિચારોએ મને ખિન્ન કરી મુક્યો હતો.

ત્યાના મારા છેલ્લા દિવસે હું પાસેના ગામ લાવામાં આવેલો બૌદ્ધ મઠ જોવા ગયો. ત્યાંની અપાર શાંતિ અને સકારાત્મક ઉર્જા પણ મારા મૂડને ન બદલી શકી. મને બસ ત્યાંથી સીધા ભાગી જવાનું મન થઇ રહ્યું હતું. મારો સમાન મીરિકમાં પડ્યો હતો એ લેવાની પણ દરકાર કર્યા વિના સીધો ફ્લાઈટ પકડીને ઘરે પહોચી જાઉં તો સારું એવું લાગી રહ્યું હતું. હવે શું કરવું, ક્યાં જવું એના આંતરદ્વંદમાં જ મારા પગ અજાણતા બાજુના ગામ રીશોપના રસ્તે ફંટાયા. નાની કેડી જેવો આ રસ્તો જંગલની વચ્ચેથી પસાર થતો હતો અને આખા રસ્તામાં ગાઢ ધુમ્મસ હતું. લગભગ ચાલીસ મિનીટ સુધી હું આ રસ્તે ચાલ્યો. આખા રસ્તામાં એક પણ માણસો મને ન દેખાયા અને હું સાચે રસ્તે છું કે નહિ એ પણ ખબર નહોતી. કે પછી કેટલી વાર આ રસ્તે ચાલવાનું છે એ પણ ખબર નહોતી. છતાંય મને કોઈ જાતનો ડર નહોતો લાગી રહ્યો. મને ખબર નથી એ રસ્તામાં શું થયું, પરંતુ જ્યારે એ કેડી પૂરી થઇ અને રીશોપના પહેલા દર્શન થયા ત્યારે બધું જ ધુમ્મસ સાફ થઇ ગયું હતું. રસ્તા પરથી અને મારા મસ્તિષ્કમાંથી પણ. રીશોપના ઘરોના છાપરાઓ પર સોનેરી તડકો ચળકી રહ્યો હતો. મને મારા માંહ્યલાનો અવાજ સ્પષ્ટરીતે સંભળાયો કે ફરીથી મીરિક જા, આજે તને કોઈ દુ:સ્વ્પન નહિ આવે. અને સાચે જ એ રાતે હું શાંતિથી સુઈ શક્યો.

કેટલીક વખત નિષ્ક્રિયતાથી ન મળી શકતો આરામ ક્રિયાશીલતા આપી જતી હોય છે.

૪. લાઈટ એટ ધી એન્ડ ઓફ ટનલ

લાંબા પ્રવાસમાં ટ્રેન બારીએ બેઠા બેઠા તમને શેના વિચારો આવે ? શું તમને પણ મારી જેમ બારી બહાર પસાર થઈ જતા અજાણ્યા શહેરો, વિશાળ ખેતરો, પુલ નીચેના ઘરો અને એમાં વસતા લોકો વિશે, તેમના જીવન વિશેના દિવાસ્વપ્નો પજવે ? આમ આંખની સામે, પણ આમ પહોંચની બહાર એવા એક દ્રશ્યને મુઠ્ઠીમાં પકડવા અમે એક દિવસ નીકળી પડ્યા એની આ વાત છે …

ચોમાસામાં લીલાછમ અને ભીનાભટાક થઈ ગયેલા નયનરમ્ય મુંબઈથી લોનાવાલાના લોહમાર્ગે અમારી ટ્રેન ભાગી રહી હતી. આ માર્ગે અનેક બોગદા આવે છે, જેમાંથી પસાર થતી વખતે નાનપણમાં ચીસો પાડતા. આવા જ એક બોગદામાંથી અમારી ટ્રેન બહાર નીકળી અને ડાબી તરફનું દ્રશ્ય જાણે કોઈ પેઈંટીંગ હોય એવું લાગી રહ્યું હતું. લીલાં ખેતરો, પાછળ સહ્યાદ્રીની ટેકરીઓ, એમાં વચ્ચે ક્યાંક નાનકડા ધોધ પડતા હોય, ખેતરની વચ્ચે કાચું ઘર, ઘરની આગળથી સાંકડી કેડી જાય, જેની પર એક કુતરો ચોકી ભરતો ઉભો હોય. ટ્રેન તો પાંચ સેકંડમાં ત્યાંથી પસાર થઇ ગઈ પણ મારું મન એ ઘરમાં રહી ગયું. અને મન વગર જીવવું તો અઘરું થઇ પડે એટલે મનને પાછું લેવા મેં અને બે મિત્રોએ ત્યાં જવાનું નક્કી કર્યું. અમને એ ગામનું નામ ખબર નહોતી. એ પણ નહોતી ખબર કે ગામ છે કે ખેતરનું ધ્યાન રાખવા માત્ર એકાદ ઝુંપડી બાંધી છે. હા, ત્યાં પહોચવાનો રસ્તો ખબર હતી અને એ સાવ સીધો રસ્તો હતો. ટ્રેન જ્યાં ઉભી રહે એ સ્ટેશનથી મુંબઈ તરફ પાટા પર ચાલવા લાગો તો સાંજ સુધીમાં એ ગામે પહોચી જવાશે. અને અમે ઉપડી પડ્યા. ટ્રેન આવે ત્યારે પાટા પરથી ઉતરી જવાનું. તકલીફ ત્યારે થઇ કે જ્યારે પાટે ચાલતા ચાલતા અમે બોગદા સુધી પહોચી ગયા. હિંમત કરીને અમે અંદર પ્રવેશ્યા, થોડું ચાલ્યા એટલે બહારનું અજવાળું હવે અહી પહોચી શકતું નહોતું. સાવ અંધારું, જેને અમે મોબાઈલની ટોર્ચ વડે ભૂંસવાની કોશિશ કરી રહ્યા હતા. પણ થોડાક ડગલાથી આગળનું કશું દેખાતું નહોતું. ઉપરથી બંધિયાર ભેજવાળી હવાને લીધે શ્વાસ લેવામાં પણ મુશ્કેલી પડી રહી હતી. અમને અંધારામાં ટ્રેન દુરથી ન દેખાય તો શું થશે એનો સતત ભય લાગતો હતો. જો કે આ ભય થોડી જ વારમાં ધ્વંસ થઇ ગયો જ્યારે અમને એક તેજલીસોટો દેખાયો. એની બીજી જ ક્ષણે ટ્રેનના હોર્નની તીણી ચીસ સંભળાઈ, પછી હવાનો એક જોરદાર સુસવાટો આવ્યો અને પછી પાટા ધ્રુજવા લાગ્યા. અમે કુદીને બાજુમાં હટી ગયા અને ટ્રેન પસાર ન થઇ જાય ત્યાં સુધી દીવાલને વળગીને ઉભા રહ્યા. એ બધું એટલું જલ્દી થયું કે ત્યારે શું અનુભવાયું એ બધું ધૂંધળું છે. અમે બાજુમાં ખસ્યા એ પણ આપમેળે જ થયેલી ક્રિયા હતી. ટ્રેન પસાર થઇ ગઈ એની સાથે જ અમારો ભય પણ ચાલ્યો ગયો. હવે, અમને ખાતરી હતી કે, આપણને પોતાની જેટલી ફિકર છે એનાથી ક્યાંય વધારે આપણા સુષુપ્ત મનને આપણી ફિકર છે. લાખો વર્ષોનાં ઉત્ક્રાંતિએ પાડેલા સ્વરક્ષાના સંસ્કારો આપણા મનમાં એ હદે ધરબાઈ ગયા છે કે થોડી મૂર્ખાઈ કરવામાં મૂર્ખાઈ નથી. જો એમ ન કરીએ તો આવી પ્રવાસિકાઓ ક્યાંથી બને?

ત્યારબાદ અમે ગામ તરફ આગળ વધ્યા. ખુબ ચાલવા છતાંય હજુ નહોતું આવી રહ્યું. જો અમે રસ્તા પર હોત તો રસ્તે પસાર થતા કોઈ વાહન પાસેથી લીફ્ટ લઈનેય પહોંચી જાત. પણ અહિયાં પાટા પર શું કરવું? શું ટ્રેનની લીફ્ટ માંગી શકાય? કેમ નહિ? રેલ્વે સ્ટાફની એક ટ્રેન જઈ રહી હતી, તેમાં એક ડબ્બો સાવ ખુલ્લો હતો. એટલે કે તેના દરવાજા ખુલ્લા હતા એમ નહિ પણ તેના પર દરવાજા, બારી, સીટ વગેરે કંઈ હતું જ નહિ. માનો કે એક ક્રિકેટની પીચની નીચે પૈડા લગાવી દીધા હો. આ ટ્રેન એક સિગ્નલ પર ઉભી હતી અને તેના પર માત્ર એક જ માણસ બેઠો હતો. અમે તેને પૂછીને ટ્રેન પર ચડી ગયા. યોગાનુયોગે એ માણસ પેલા ગામનો જ નીકળ્યો કે જ્યાં અમારે જવું હતું. અમે તેની સાથે સાથે ગયા અને તેના આમંત્રણથી ગામમાં તેને ત્યાં જ રાત રોકાવાનું નક્કી કર્યુ.

આ ગામની વિશેષતા એ હતી કે તેની ઉત્પત્તિ જ ટ્રેનના પાટાને લીધે થઇ હતી. પાટા પર એક સિગ્નલ હતું કે જ્યાં દિવસની વીસ પૈકી આઠ – દસ ટ્રેન રોકાતી હતી. બસ, એ ટ્રેનનું ટાઈમટેબલ જોઇને એક એક કરીને લોકો આવીને અહી વસવા લાગ્યા. ધીમે ધીમે નીચે તળેટીનું ગામ આખેઆખું અહી આવીને વસી ગયું. કેમ કે ત્યાંથી મુંબઈ જવું હોય તો દિવસની એક બસ આવે અને જો પોતાના વાહનમાં જાઓ તો પણ બે કલાક જેવું થઇ જાય. જ્યારે અહી સિગ્નલ પર ઉભેલી ટ્રેન પકડી કે પંદર મિનીટમાં એક તરફ મુંબઈ તો બીજી તરફ પંદર મીનીટમાં લોનાવાલા. એ પણ ટીકીટ વગર. ઘરમાં શાક ખલાસ થઇ ગયું તો લોનાવાલાથી તાજું તાજું લઇ આવો. છોકરાંના બર્થડેની કેક લાવવી છે તો મુંબઈ આંટો મારી આવો. કેટલાક લોકોએ તો મુંબઈમાં નોકરી પણ શોધી લીધી છે. જ્યારે કેટલાક વાડીએ ઉગાડેલા શાકભાજી અને ખેતરના ચોખા વેંચવા મુંબઈ આવ – જા કરે છે. જેમ મુંબઈના લોકો નોકરી – ધંધાર્થે લોકલ ટ્રેનમાં સફર કરે છે (અહી સફર પર શ્લેષ અભિપ્રેત સમજવો) તેમ અહીના કેટલાક લોકો બહારગામની ટ્રેનમાં ગેરકાયદે અપ-ડાઉન કરે છે.

અમે કદાચ આ ગામમાં આવેલા પહેલવહેલા પ્રવાસી હતા. કેમ કે રાતે જમીને જ્યારે અમે ઓટલે બેઠા ત્યારે આખું ગામ અમે એલિયન હોઈએ તેમ જોવા ભેગું થયું. તેમને અમારા બહુમાળી મકાનો, તેજ ગાડીઓ, આલીશાન મોલ વગેરેની વાતોમાં રસ હતો જ્યારે અમને તેઓ રાતના જંગલમાં શિકાર કઈ રીતે કરતા એ જાણવું હતું. અહીના લોકો આદિવાસી હતા અને રવિવારે માંસની જયાફત માણવા શનિવારે રાતે માથે ટોર્ચ બાંધી, હાથમાં બેચકી લઈને સસલું, નોળિયો, શાહુડી વગેરેનો શિકાર કરતા. મુંબઈથી માત્ર સવા સો કિલોમીટર દુર અને મુંબઈની ભાગોળથી માંડ પચ્ચીસ કિલોમીટર છેટે આવું અનોખું ગામ છે એ તે કેવી અદભુત વાત!

અને જો અમને પેલી ટ્રેનની બારીમાંથી દેખાતા દ્રશ્યને મુઠ્ઠીમાં કેદ કરવાની ગાંડી ઈચ્છા ન જાગી હોત તો કેમ આ ગામ વિષે અને એની વસ્તી વિષે જાણી શકાયું હોત. બસ, આ જ વિચાર સાથે મારો પ્રથમ પ્રવાસિકા ગુચ્છ પૂરો કરું છું. જય હિન્દ. જય પ્રવાસ.

18 Comments

  1. rammori3@gmail.com'
    raam mori

    May 24 at 6:14 pm

    Superb…majja padi gai !!!!
    Darek pravasikao vismyata ane saundary thief bharpur hati….taru varnan khub j sundar ane shabdo na bhaar vinanu chhe…aavu sahjik saral ane sundar Lankan mate mane pet bharine Tari irshaa

  2. parul.khakhar@gmail.com'
    parul khakhar

    May 25 at 8:22 am

    Jordar varnan…
    Kaik alag chhata potanu lage tevu !
    lakhta raho dost..

  3. minaldave11@yahoo.com'
    Minal dave

    May 26 at 6:37 am

    Waaahhhh….. Khara arth ma pravasika. Lakhta raho, ane amne ema bhagidar banavta raho. Khush raho.

  4. sandhyanbhatt@gmail.com'
    Sandhya Bhatt

    May 26 at 7:40 am

    અજાણ્યા રસ્તા પર ,અજાણ્યા ગામમાં ,અજાણ્યા લોકો વચ્ચે આપણને મઝા આવે…હાલ તો તમારા વર્ણનને ગટક ગટક પીધું ,બસ….Keep sharing….

  5. કાકા કાલેલકર નીશૈલી કરતાં સાવ અલગ છતાં વધારે interesting..
    2 nd varan khub gamiyu coz i was part of that trip..
    Keep it up Tumul, God bless you

  6. keyshorpatel@gmail.com'
    કિશોર પટેલ

    May 28 at 3:21 am

    રસપૂર્ણ. લખનારની નજરે દુનિયા જોવાની મઝા કંઇક ઔર છે. આભાર તુમુલ. Keep writing & keep sharing. Thanks.

    • થેન્ક્સ કિશોરભાઈ હરહંમેશની જેમ વાંચવા અને પ્રતિભાવ આપવા માટે 🙂

  7. waah tumulbhai… pravasikao vanchvani khub j maja padi ho…khub khub pravaaso karta raho.. ofcourse man gamti jagya e.. ane teno saras anubhav amne shabdavali thi karavta raho tevin shubhkamnao!!!

  8. gondaliya.varsha@gmail.com'
    Varsha Nanda

    June 3 at 4:12 pm

    Thx for writing nd sharing.
    Enjoyed like one of the passenger.

  9. Nice experience

Leave a Reply

Your email address will not be published.

*

© 2017 રઝળપાટ

Theme by Anders NorenUp ↑